Dự kiến cuối tháng 6/2026, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) chính thức đưa vào vận hành sàn giao dịch các-bon, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ hoàn thiện chính sách sang thực thi, tạo nền tảng cho thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả và hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng "0". Để khuyến khích các cơ sở phát thải và nhà đầu tư tích cực tham gia, hình thành thói quen giao dịch trên thị trường các-bon, cơ quan quản lý sẽ áp dụng chính sách miễn phí dịch vụ trong 2 năm đầu vận hành thí điểm thị trường các-bon trong nước.
[Image: ]
Ngày 22/6/2026, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Lễ ký kết các biên bản phối hợp giữa các bên liên quan trong tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước.
“Dồn sức” cho ra mắt sàn giao dịch các-bon
Theo các chuyên gia chứng khoán, thị trường các-bon được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, đồng thời huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Do vậy, việc vận hành sàn giao dịch các-bon không chỉ là một bước đi kỹ thuật mà còn gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của chính doanh nghiệp, đảm bảo sự phát triển bền vững của quốc gia.
Tại Việt Nam, việc triển khai Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ và hướng dẫn vận hành sàn giao dịch các-bon đánh dấu bước chuyển quan trọng từ hoàn thiện chính sách sang thực thi, tạo nền tảng cho thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả và hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Đặc biệt, thay vì xây dựng một hệ thống hoàn toàn mới tốn kém, việc giao vai trò tổ chức giao dịch cho HNX và lưu ký, thanh toán cho Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) giúp tận dụng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm vận hành thị trường tài chính sẵn có. Điều này góp phần rút ngắn tiến độ xây dựng hệ thống vận hành thí điểm và giảm thiểu rủi ro vận hành, đồng thời tạo ra một “sân chơi tài chính xanh” được tổ chức quản lý và giám sát chặt chẽ.
Về phương thức giao dịch, qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, trên cơ sở cân nhắc điều kiện thực tế của thị trường Việt Nam cũng như xem xét tính đặc thù của sản phẩm, HNX cho rằng phương thức giao dịch phù hợp nhất trên thị trường các-bon trong giai đoạn thử nghiệm 2026-2028 là giao dịch thỏa thuận, bao gồm thỏa thuận điện tử có cam kết chắc chắn (giao dịch điện tử toàn thị trường) và thỏa thuận thông thường theo hình thức báo cáo kết quả giao dịch.
Về quản lý giao dịch, các giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước được thực hiện thông qua thành viên giao dịch theo nguyên tắc tách bạch, riêng biệt hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon với các hoạt động giao dịch khác. Các chủ thể tham gia giao dịch phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua, đủ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon khi đặt lệnh bán, đồng thời, có trách nhiệm tìm hiểu quy định pháp luật, thông tin về hàng hóa và tự chịu trách nhiệm đối với quyết định mua, bán của mình. Sản phẩm các-bon là loại hàng hóa hoàn toàn khác biệt so với hàng hóa thông thường, mỗi sản phẩm đều có các tiêu chuẩn và quy trình cấp phát riêng, phản ánh mức độ uy tín, minh bạch và đảm bảo chất lượng của sản phẩm.
Về đối tượng giao dịch, đối với hạn ngạch, chỉ doanh nghiệp phát thải được giao dịch, đối với tín chỉ, chỉ có nhà đầu tư tổ chức được tham gia giao dịch. Do đó, nhà đầu tư cần phải tìm hiểu kỹ về sản phẩm, đàm phán, thống nhất điều kiện và giá cả trực tiếp với nhau trước khi thực hiện giao dịch. Về phương thức thanh toán của hạn ngạch và tín chỉ được thực hiện tức thời theo từng giao dịch ngay khi bên mua có đủ tiền và bên bán có đủ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên tài khoản lưu ký.
Về công tác xây dựng hệ thống, thực hiện chỉ đạo của Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý về triển khai xây dựng thị trường các-bon, HNX đã phối hợp nhà thầu triển khai xây dựng hệ thống giao dịch các-bon với hệ thống nhập lệnh được thiết kế trên nền tảng hệ thống web-based (terminal), nhập lệnh từ xa qua HNX-WAN để đảm bảo an toàn và triển khai nhanh. Đại diện lãnh đạo HNX cho biết, sau khi đi vào hoạt động, HNX sẽ đánh giá sự phát triển quy mô giao dịch và nhu cầu của thị trường để triển khai kênh giao dịch trực tuyến (gateway) nhằm tăng tốc độ xử lý, giúp thành viên chủ động hơn trong việc nhập lệnh và cung cấp dịch vụ cho nhà đầu tư.
Đồng thời, tùy thuộc vào thực tế giao dịch của thị trường, HNX sẽ đề xuất với cấp có thẩm quyền bổ sung thêm phương thức giao dịch trong trường hợp cần thiết. Hiện, HNX đã hoàn thành xây dựng hệ thống giao dịch các-bon, đã thực hiện kiểm thử nội bộ các chức năng giai đoạn 1, và phối hợp VSDC kiểm thử với thành viên, các kết nối hệ thống được đảm bảo thông suốt. Trong tháng 5, HNX thực hiện kiểm thử toàn thị trường với VSDC, DCC và thành viên, kết quả kiểm thử đạt yêu cầu đề ra. Đồng thời, đơn vị phần mềm cũng đã hoàn thành xây dựng trang công bố thông tin sàn giao dịch các-bon tiếng Việt và tiếng Anh.
Thị trường các-bon là thị trường hoàn toàn mới, hàng hóa giao dịch đặc biệt, khác với các sản phẩm chứng khoán hiện có trên thị trường, do đó còn khá xa lạ với các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước. Do đó, để tạo điều kiện cho các tổ chức phát thải và nhà đầu tư tham gia và làm quen thị trường, cơ quan quản lý đã xây dựng chính sách không thu phí dịch vụ trên thị trường các-bon đến hết năm 2028.
Theo đó, trong giai đoạn vận hành thí điểm đến hết ngày 31/12/2028, VNX, HNX và VSDC sẽ không thu phí cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch các-bon đối với các chủ thể tham gia thị trường. Chính sách miễn phí dịch vụ trong thời gian đầu khai trương thị trường là một “cú hích” quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường, giúp giảm thiểu chi phí tham gia thị trường, khuyến khích các cơ sở phát thải tích cực tham gia, hình thành thói quen giao dịch, góp phần tạo lập thanh khoản nền tảng cho thị trường trong 2 năm đầu.
Đa tầng giám sát, đảm bảo công khai minh bạch
Công tác giám sát giao dịch trên thị trường các-bon cũng được chú trọng trong quá trình xây dựng, chuẩn bị nhằm đảo bảo sự công bằng, công khai, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia sàn giao dịch các-bon trong nước. Theo đó, công tác giám sát giao dịch được thực hiện theo 3 cấp tại thành viên giao dịch, HNX và VNX.
Tại cấp thứ 1: Thành viên giao dịch các-bon có trách nhiệm giám sát hoạt động giao dịch của các chủ thể mở tài khoản hoặc giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon tại thành viên giao dịch các-bon và báo cáo HNX theo quy định.
Tại cấp thứ 2: HNX thực hiện giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên cơ sở dữ liệu giao dịch từ hệ thống giao dịch các-bon, báo cáo giám sát và tài liệu liên quan của thành viên giao dịch các-bon, báo cáo VNX các giao dịch nghi vấn, các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Tại cấp thứ 3: VNX thực hiện giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên cơ sở báo cáo giám sát và dữ liệu giao dịch của HNX, báo cáo giám sát và tài liệu liên quan của thành viên giao dịch các-bon để kịp thời phát hiện, báo cáo UBCKNN các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.