Trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu tiếp tục chịu sức ép từ bất ổn địa chính trị và xu hướng bảo hộ, châu Á vẫn giữ vị trí là khu vực thu hút vốn lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, bên trong bức tranh tăng trưởng ấy đang diễn ra sự dịch chuyển đáng chú ý khi Đông Nam Á lần đầu vượt Đông Á về quy mô FDI.
Đông Nam Á vượt Đông Á, bản đồ đầu tư châu Á được vẽ lại
Năm 2025 đánh dấu thêm một năm châu Á giữ vai trò trung tâm của dòng vốn đầu tư toàn cầu. Theo Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á thu hút 644 tỷ USD vốn FDI, tương đương khoảng 40% tổng FDI toàn cầu và chiếm hơn 70% dòng vốn chảy vào các nền kinh tế đang phát triển.
Con số này không chỉ phản ánh sức hấp dẫn của khu vực đối với các tập đoàn đa quốc gia mà còn cho thấy châu Á vẫn là "đại bản doanh" của các quyết định đầu tư dài hạn trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở sự thay đổi trong chính nội bộ châu Á.
Nếu trong nhiều năm, Đông Á với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc luôn giữ vai trò đầu tàu về thu hút đầu tư thì năm 2025 chứng kiến bước ngoặt khi Đông Nam Á lần đầu vượt Đông Á để trở thành tiểu vùng nhận FDI lớn nhất trong nhóm các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á.
Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh dòng vốn vào Đông Á suy giảm, trong khi Đông Nam Á, Nam Á, Tây Á và Trung Á đều ghi nhận tăng trưởng. Đáng chú ý, Ấn Độ ghi nhận mức tăng tới 44% về FDI, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng đầu tư của Nam Á.
Bức tranh này phản ánh xu hướng các tập đoàn quốc tế tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và tìm kiếm các điểm đến mới có khả năng cung cấp môi trường sản xuất ổn định, lực lượng lao động dồi dào và khả năng kết nối với mạng lưới sản xuất khu vực.
[Image: ]
Các nước đang phát triển ở châu Á dẫn đầu về đầu tư trong số các khu vực đang phát triển khi các mô hình đầu tư trong khu vực thay đổi. (Nguồn: UNCTAD)
Trong khi đó, Báo cáo Đầu tư ASEAN 2025 mới nhất của Ban Thư ký ASEAN và UNCTAD cho thấy khu vực Đông Nam Á tiếp tục nổi lên như một cực tăng trưởng của thế giới.
Năm 2025, ASEAN thu hút 226 tỷ USD FDI, tăng 8% so với năm trước, trong khi FDI toàn cầu giảm 11%. Đây cũng là năm thứ tư liên tiếp ASEAN giữ vị trí khu vực đang phát triển thu hút nhiều vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài nhất thế giới.
Đáng chú ý, chất lượng dòng vốn cũng có sự thay đổi rõ rệt. FDI vào lĩnh vực sản xuất của ASEAN tăng gần 150%, đạt 44 tỷ USD, chủ yếu tập trung vào các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp như điện tử, bán dẫn, thiết bị công nghệ và nền kinh tế số. Bên cạnh đó, khu vực cũng ngày càng khẳng định vai trò là trung tâm tài chính, logistics và các dịch vụ chuyên môn có giá trị gia tăng cao.
Theo báo cáo, ASEAN không còn chỉ là địa điểm lắp ráp chi phí thấp mà đang trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu với mạng lưới liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các doanh nghiệp trong khu vực và các tập đoàn đa quốc gia.
Điều đó đồng nghĩa cuộc đua thu hút FDI không còn xoay quanh những ngành thâm dụng lao động như trước, mà đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn.
Theo UNCTAD, nhiều nền kinh tế châu Á có lợi thế khi bước vào giai đoạn chuyển dịch này nhờ sở hữu nền tảng sản xuất phát triển, hệ sinh thái nhà cung ứng tương đối hoàn chỉnh, thị trường tiêu dùng lớn và mức độ hội nhập sâu với mạng lưới sản xuất khu vực.
Song, lợi thế này không phân bổ đồng đều. Không phải quốc gia nào cũng đủ điều kiện để cạnh tranh các dự án về AI, bán dẫn hay trung tâm dữ liệu. Điều đó khiến cuộc cạnh tranh thu hút FDI giữa các nền kinh tế trong khu vực trở nên quyết liệt hơn bao giờ hết.
Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ FDI khu vực?
Nếu nhìn vào bản đồ đầu tư của Đông Nam Á, Việt Nam hiện không còn là "nhân tố mới nổi" mà đã trở thành một trong những điểm đến quan trọng của dòng vốn FDI.
Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), giai đoạn 2015-2025, Việt Nam liên tục nằm trong top 3 quốc gia thu hút FDI lớn nhất ASEAN, chỉ sau Singapore và Indonesia. Năm 2021, Việt Nam thu hút 15,66 tỷ USD FDI, đứng thứ ba trong khu vực, trong khi Singapore đạt 99,1 tỷ USD và Indonesia đạt 20,1 tỷ USD. Giai đoạn này, dòng vốn FDI vào Việt Nam tăng khoảng 32%, phản ánh xu hướng ngày càng nhiều tập đoàn quốc tế lựa chọn Việt Nam là điểm đến trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Đà tăng này tiếp tục được duy trì trong những năm gần đây. Theo Bộ Tài chính, năm 2025, Việt Nam thu hút 38,42 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong khi vốn thực hiện đạt 27,62 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký đã đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ, còn vốn thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, cao nhất trong 5 năm.
Theo Báo cáo Đầu tư ASEAN 2025 của UNCTAD, năm 2025 Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia thu hút FDI hàng đầu Đông Nam Á. Với 20,35 tỷ USD vốn FDI thực hiện theo chuẩn thống kê quốc tế (FDI inflows), Việt Nam đứng thứ ba trong ASEAN, sau Singapore (151 tỷ USD) và Indonesia (21,44 tỷ USD), đồng thời vượt Thái Lan (19,1 tỷ USD), Malaysia (15,4 tỷ USD) và Philippines (9 tỷ USD).
[Image: ]
Việt Nam 10 năm liên tục trong top 3 thu hút đầu tư FDI của Đông Nam Á. (Nguồn: Ban Thư ký ASEAN)
Đáng chú ý, nếu Singapore duy trì vị thế trung tâm tài chính và đầu tư của khu vực với quy mô vượt trội trên thị trường tài chính, còn Indonesia hấp dẫn nhờ thị trường nội địa lớn và nguồn tài nguyên phục vụ chuỗi cung ứng xe điện, thì Việt Nam nổi lên như một trung tâm sản xuất mới của khu vực.
Ở cấp độ châu lục, Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 chỉ ra Việt Nam cũng thuộc nhóm dẫn đầu các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, đứng sau Singapore, Ấn Độ và Indonesia.
Không chỉ các số liệu thống kê, nhiều tổ chức quốc tế cũng đưa ra đánh giá tích cực về vị thế của Việt Nam. Trong phân tích về chiến lược "China+1", The Diplomat nhận định Việt Nam là quốc gia hưởng lợi lớn nhất trong nhóm 5 nền kinh tế Đông Nam Á nhờ hội tụ nhiều lợi thế cùng lúc: vị trí địa lý sát Trung Quốc, chi phí logistics cạnh tranh, lực lượng lao động dồi dào và mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) giúp doanh nghiệp tiếp cận nhiều thị trường lớn với ưu đãi thuế quan.
Trong khi đó, Báo cáo Kết nối toàn cầu DHL 2026 dự báo Việt Nam sẽ có mức tăng trưởng tuyệt đối về thương mại hàng hóa lớn thứ tư thế giới giai đoạn 2026-2030, chỉ sau Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ. DHL cũng xếp Việt Nam thứ 36/180 nền kinh tế về Chỉ số Kết nối toàn cầu và thứ 5 thế giới về độ rộng mạng lưới xuất khẩu, phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu của nền kinh tế.
Các tổ chức như WB, IMF, Standard Chartered, PwC và Acclime cũng đồng loạt đánh giá Việt Nam là một trong những điểm sáng về thu hút đầu tư tại Đông Nam Á. Báo cáo Vietnam Investment Playbook của PwC và Acclime thậm chí xếp Việt Nam vào nhóm "Connector Economy" - nền kinh tế đóng vai trò cầu nối trong quá trình các tập đoàn toàn cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, việc nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN không đồng nghĩa Việt Nam có thể duy trì lợi thế nếu chỉ dựa vào chi phí nhân công thấp hay ưu đãi thuế.
Theo UNCTAD, lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI đang chuyển từ ưu đãi thuế sang năng lực công nghiệp, chất lượng thể chế và khả năng hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Với Việt Nam, đây cũng chính là định hướng được đặt ra trong Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, khi chủ trương thu hút FDI chuyển từ mục tiêu gia tăng quy mô vốn sang ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm R&D và có khả năng lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp trong nước.
Gia Phúc