Nghị quyết 10 được kỳ vọng tạo bước chuyển trong thu hút FDI khi ưu tiên công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết với doanh nghiệp trong nước.
[Image: ]
FDI chất lượng cao được kỳ vọng nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế. Ảnh: Thái Bảo
Chuyển từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ
Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vừa được Bộ Chính trị ban hành đã đặt ra mục tiêu thu hút khoảng 200-300 tỉ USD vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2026-2030.
Theo ông Sử Ngọc Khương - Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 10 là tái định vị vai trò của khu vực FDI trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia.
Ông nhận định, Nghị quyết đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy thu hút vốn sang tư duy kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Giá trị cốt lõi không nằm ở mục tiêu thu hút 200-300 tỉ USD vốn FDI đăng ký, mà ở việc định hình mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.
“Trong giai đoạn tới, câu hỏi không còn là Việt Nam thu hút được bao nhiêu vốn FDI, mà là thu hút được bao nhiêu công nghệ, bao nhiêu tri thức và bao nhiêu giá trị gia tăng cho nền kinh tế” - ông Khương nói.
Theo Savills, đây là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong bối cảnh nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này thể hiện quyết tâm đưa Việt Nam từ vị thế là điểm đến sản xuất truyền thống trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.
Các nhà đầu tư hiện nay không chỉ cân nhắc ưu đãi thuế hay chi phí sản xuất, mà ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản và chất lượng quản trị quốc gia.
Theo ông Khương, lợi thế cạnh tranh bền vững của một nền kinh tế không còn nằm ở mức ưu đãi cao hơn các đối thủ, mà ở khả năng tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư thông qua sự ổn định của chính sách, tính nhất quán trong thực thi và cơ chế bảo vệ hiệu quả quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.
Đây cũng là lý do các cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết 10 nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng đầu tư quốc tế.
Một điểm nổi bật khác là định hướng ưu tiên thu hút các lĩnh vực tạo ra năng suất dài hạn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại cùng nhiều ngành công nghệ cao khác. Việt Nam cũng hướng tới thu hút các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của tập đoàn đa quốc gia.
Theo ông Khương, định hướng này phản ánh tham vọng nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, khi giá trị gia tăng sẽ tập trung nhiều hơn vào nghiên cứu, thiết kế, quản trị dữ liệu, phát triển sản phẩm và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ sản xuất, lắp ráp.
Doanh nghiệp Việt phải đủ năng lực
Bên cạnh việc thu hút công nghệ cao, Nghị quyết 10 cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại và giảm dần sự phụ thuộc vào lợi thế chi phí lao động.
Ông Trần Thành Trọng - Chủ tịch HĐQT kiêm CEO Công ty Sáng Ban Mai, đại biểu HĐND TPHCM - cho rằng Nghị quyết đã cụ thể hóa quan điểm không thu hút FDI bằng mọi giá. Các dự án được ưu tiên phải thuộc lĩnh vực công nghệ cao và đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa, bao gồm sử dụng nguyên vật liệu trong nước và phát triển chuỗi cung ứng nội địa.
Theo ông, để chủ trương này đi vào thực tiễn, cần luật hóa và lượng hóa các tiêu chí cụ thể như tỉ lệ sử dụng nhà cung cấp trong nước hay tỉ lệ nguyên liệu sản xuất tại Việt Nam đối với từng dự án FDI. Chỉ khi có những quy định định lượng rõ ràng mới tạo được hiệu ứng lan tỏa và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng.
Ông Trọng cho biết lâu nay các doanh nghiệp FDI chủ yếu liên kết với hệ sinh thái nhà cung cấp sẵn có của mình, khiến doanh nghiệp trong nước rất khó tham gia chuỗi sản xuất. Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng các dự án FDI mới sẽ có cam kết rõ ràng về sử dụng nguồn lực trong nước, chuyển giao công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng nội địa.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM - cho rằng Nhà nước cần thay đổi tiêu chí đánh giá hiệu quả thu hút FDI. Trước đây, trọng tâm chủ yếu là số lượng dự án và quy mô vốn đầu tư, nhưng trong giai đoạn mới, vốn không còn là yếu tố quyết định duy nhất.
Theo ông Hòa, điều cần hướng tới là công nghệ, thị trường và lộ trình chuyển giao công nghệ. Nếu chỉ chạy theo quy mô vốn, Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò gia công với giá trị gia tăng thấp. Vì vậy, cần chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang theo chất lượng.
Ông cũng nhấn mạnh, chuyển giao công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tiếp nhận. Do đó, cùng với việc yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài có cam kết chuyển giao công nghệ theo lộ trình, doanh nghiệp trong nước cũng phải nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và trình độ công nghệ để có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi cả hai phía cùng thay đổi, mục tiêu nâng cao chất lượng dòng vốn FDI mới có thể trở thành hiện thực.