Trong khi VinCons tạo ra “cơn sốt” nhân lực thì Coteccons phá đỉnh lịch sử. Hai doanh nghiệp, cùng thời điểm, đã cùng đánh dấu mốc cho một chương mới của ngành xây dựng Việt Nam.
Đảo chiều
Cuối năm 2022, trong một cuộc trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Lê Viết Hải - Chủ tịch Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình, làm một phép tính: cả nước có 67 trường đại học có khoa kiến trúc/xây dựng, nếu mỗi trường cho ra 100 người/năm thì số lượng nhân sự bổ sung vào thị trường xây dựng là 6.700 người/năm, thành ra lực lượng kỹ sư xây dựng dư thừa rất lớn.
“Lao động nhiều buộc các nhà thầu phải tìm cách có việc làm cho anh em, tức phải cạnh tranh về giá để có dự án. Điều này khiến giá dự thầu rất thấp. Thấp như vậy nhưng các nhà thầu không thể từ chối, bởi nếu không nhận thì sẽ có người khác nhận ngay. Nói một cách hình ảnh thì các nhà thầu đang trong một cuộc đua xuống đáy về giá”, ông Hải than thở.
Bốn năm sau lời chia sẻ ấy, ngành xây dựng lại chứng kiến một điều “tưởng chừng không thể có”: cơn khát nhân lực. VinCons – công ty xây lắp thuộc Tập đoàn Vingroup, đã khiến ngành xây dựng rung chuyển bằng chính sách tuyển dụng lao động quy mô lớn với đãi ngộ cao vượt trội. Điều này “ép” mặt bằng lương toàn ngành xây dựng đi lên, góp phần đặt dấu chấm hết cho thời kỳ lao động giá thấp.
[Image: ]
Trong khi VinCons phá vỡ “lời nguyền” dư thừa nhân lực thì Coteccons lại là minh chứng cho sự phục hưng của ngành xây dựng. Từ một doanh nghiệp “trắng” hợp đồng ký mới vào năm 2020, Coteccons đã bền bỉ gây dựng lại từng mảnh ghép: quản trị, nhân sự, đấu thầu, tài chính… để rồi tới năm tài chính 2026 (1/7/2025 – 30/6/2026), công ty này đạt đến đỉnh cao kinh doanh. Quý IV năm tài chính 2026 (tức quý II dương lịch 2026), doanh thu thuần hợp nhất đạt 10.471 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên Coteccons có 2 quý trong 1 năm tài chính ghi nhận doanh thu trên 10.000 tỷ đồng. Luỹ kế cả năm, doanh thu thuần của Coteccons đạt 34.340 tỷ đồng, tăng 38% so với năm trước, vượt 14,5% kế hoạch năm và cao nhất lịch sử, vượt đỉnh 2018 tới 20%.
Sự quật khởi của Coteccons có thể xem là biểu tượng cho sự đi lên của cả ngành xây dựng trong thời gian qua. Xét riêng 6 tháng đầu năm 2026, khá nhiều doanh nghiệp xây dựng ghi nhận sự tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận.
Về doanh thu, các doanh nghiệp tăng trưởng mạnh nhất gồm: Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (gấp 2 lần), Phục Hưng Holdings (tăng 92%), Fecon (tăng 40%), Đạt Phương (tăng 41%), Viettel Construction (tăng 33%), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (tăng 31%), Tập đoàn Xây dựng SCG (tăng 18%)…
Về lợi nhuận, các doanh nghiệp tăng trưởng mạnh nhất gồm: Tổng công ty Lilama (tăng 8,3 lần), Fecon (tăng 4,6 lần), Phục Hưng Holdings (tăng 3,7 lần), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (tăng 2,1 lần), Tổng công ty Sông Đà (tăng 53%), Vinaconex (tăng 24%), Viettel Construction (tăng 20%), Đạt Phương (tăng 14%)…
Xét giá trị tuyệt đối, khá nhiều doanh nghiệp có doanh thu lớn trong nửa đầu năm 2026, như: Viettel Construction (7.958 tỷ đồng), Vinaconex (7.267 tỷ đồng), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (6.474 tỷ đồng), Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (3.268 tỷ đồng), Fecon (3.212 tỷ đồng), Tổng công ty Sông Đà (2.870 tỷ đồng), Tập đoàn Xây dựng SCG (2.404 tỷ đồng), Đạt Phương (2.355 tỷ đồng), Tổng công ty Lilama (2.085 tỷ đồng), Tổng công ty Xây dựng Hà Nội (1.645 tỷ đồng), Cienco 4 (1.198 tỷ đồng), Lizen (1.163 tỷ đồng), Phục Hưng Holdings (1.058 tỷ đồng)…
Về lợi nhuận, các doanh nghiệp dẫn đầu là: Tổng công ty Sông Đà (662 tỷ đồng), Tổng công ty Lilama (631 tỷ đồng), Vinaconex (596 tỷ đồng), Viettel Construction (322 tỷ đồng), Đạt Phương (232 tỷ đồng), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (79 tỷ đồng) Fecon (78 tỷ đồng), Lizen (51 tỷ đồng)…
Đó là chưa kể tới các doanh nghiệp xây dựng lớn khác nhưng không công bố thông tin như: Newtecons (cùng với Ricons, SOL E&C, BM Window…), Delta, Central Cons… cũng ít nhiều hé lộ kết quả kinh doanh tích cực. Đơn cử Newtecons cho hay doanh nghiệp này đã đạt 105% kế hoạch doanh thu đề ra cho mục tiêu 6 tháng, tăng 14% so với cùng kỳ và ký mới 13.200 tỷ đồng giá trị hợp đồng, trong một năm mà kế hoạch doanh thu là 18.000 tỷ đồng (tăng 40% so với năm trước).
Nỗi lo chưa dứt
Mặc dù đã khôi phục được hoạt động sản xuất kinh doanh, nhưng nhiều doanh nghiệp xây dựng chưa dứt được nỗi lo thường trực là nợ đọng. Tính tới 30/6/2026, giá trị các khoản phải thu của nhiều doanh nghiệp vẫn ở mức rất cao, như: Coteccons (16.544 tỷ đồng, tăng 4,2%, chiếm 42,7% tổng tài sản), Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (11.128 tỷ đồng, tăng 5,5%, chiếm 65,9% tổng tài sản), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (9.016 tỷ đồng, tăng 4%, chiếm 44,4% tổng tài sản), Tập đoàn Xây dựng SCG (8.450 tỷ đồng, tăng 7%, chiếm 66,6% tổng tài sản), Hưng Thịnh Incons (5.955 tỷ đồng, giảm 1,4%, chiếm 82,6% tổng tài sản), Fecon (4.500 tỷ đồng, tăng 18%, chiếm 40,5% tổng tài sản), Tổng công ty Thăng Long (2.216 tỷ đồng, tăng 45%, chiếm 49,8% tổng tài sản), Xây dựng CDC (1.314 tỷ đồng, tăng 14%, chiếm 46% tổng tài sản)…
Trích lập dự phòng của nhiều doanh nghiệp ở mức rất cao, như: Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (1.561 tỷ đồng), Coteccons (1.374 tỷ đồng), Tổng công ty Sông Đà (686 tỷ đồng), Vinaconex (446 tỷ đồng), Lizen (281 tỷ đồng), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (276 tỷ đồng), Viettel Construction (190 tỷ đồng), Tổng công ty Thăng Long (165 tỷ đồng)… Trong đó, nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tăng mạnh như: Tổng công ty Xây dựng Hà Nội (tăng 13%), Viettel Construction (tăng 23%), Fecon (tăng 24%)…
Sự tồn tại dai dẳng của các khoản nợ đọng lớn nêu trên là hệ quả của giai đoạn thị trường bất động sản khủng hoảng (2022 – 2024) khiến nhiều chủ đầu tư dự án mất khả năng thanh toán cho nhà thầu. Suốt nhiều năm qua, các công ty xây dựng phải tiêu tốn nhiều nguồn lực để trích lập dự phòng, theo đuổi các vụ kiện mà vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm. Vụ việc gây xôn xao gần đây nhất là Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình khởi kiện đối với Tập đoàn Sunshine mà kết thúc là việc hai bên “hoà giải”, Sunshine mời Hoà Bình làm tổng thầu cho một số dự án của tập đoàn này.
“Di chứng” của tình trạng nợ đọng không chỉ thể hiện ở mức trích lập rất cao mà còn nằm ở cấu trúc vốn của các doanh nghiệp xây dựng. Chỉ trong vài năm trở lại đây, giá trị nợ vay của nhiều doanh nghiệp tăng lên rất mạnh. Chẳng hạn như Coteccons, nợ vay đến 30/6/2026 đã lên tới 5.943 tỷ đồng, tăng 99% so với đầu năm. Cùng thời điểm, nợ vay của Tập đoàn Xây dựng SCG đạt 3.811 tỷ đồng, tăng 56%; của Lizen đạt 1.344 tỷ đồng, tăng 22%; của Tổng công ty Xây dựng Hà Nội đạt 1.160 tỷ đồng, tăng 15%…
Các doanh nghiệp có giá trị nợ vay rất cao khác là: Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (3.999 tỷ đồng), Fecon (4.267 tỷ đồng), Đạt Phương (4.807 tỷ đồng), Vinaconex (5.699 tỷ đồng), Tổng công ty Sông Đà (5.885 tỷ đồng), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (6.297 tỷ đồng)…
Nếu tính toàn bộ nợ phải trả, các doanh nghiệp có hệ số nợ phải trả/vốn chủ sở hữu cao nhất là: Coteccons (3 lần), Viettel Construction (3,3 lần), Tổng công ty Xây dựng Số 1 (3,4 lần), Xây dựng CDC (3,5 lần), Phục Hưng Holdings (4,8 lần), Tổng công ty Thăng Long (5,5 lần), Tập đoàn Xây dựng SCG (6,3 lần), Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (7,3 lần)…
Hệ quả là nhiều doanh nghiệp chịu chi phí tài chính lớn, khiến lợi nhuận bị ăn mòn. Thực tế trong 6 tháng đầu năm 2026, một số doanh nghiệp có lợi nhuận khá thấp, thậm chí “tí hon” như: Tổng công ty Xây dựng Hà Nội (21 tỷ đồng), Cienco 4 (19 tỷ đồng), Tổng công ty 46 (19 tỷ đồng), Hưng Thịnh Incons (18 tỷ đồng), Tracodi (15 tỷ đồng), Phục Hưng Holdings (8 tỷ đồng), Tổng công ty Thăng Long (7 tỷ đồng)…
Nhưng dù vậy, tình trạng hiện nay đã là một sự cải thiện lớn của các doanh nghiệp xây dựng so với trước đây. Với việc đầu tư công được mở rộng, đạt đến kỷ lục trong nhiệm kỳ này, sự phục hồi của thị trường bất động sản, triển vọng của ngành xây dựng sẽ rất sáng sủa. Tất nhiên, trong cuộc chơi này, miếng bánh sẽ không chia đều. Tình trạng phân hoá sẽ diễn ra rất sâu sắc, nhất là khi chênh lệch giữa “hạng nhất” và phần còn lại là quá lớn.
Ái Châu Tử