Huy động gần 1 triệu lượt nhân công, hơn 500 chuyên gia, sử dụng gần 600.000 tấn bê tông để xây dựng 'siêu công trình' năng lượng lớn nhất miền Nam

Điểm đến Huy động gần 1 triệu lượt nhân công, hơn 500 chuyên gia, sử dụng gần 600.000 tấn bê tông để xây dựng 'siêu công trình' năng lượng lớn nhất miền Nam Anh Khôi • 23/08/2026 - 10:45 Gần 1 triệu lượt người tham gia với khoảng 6 triệu ngày công để xử lý khu vực lòng hồ, đồng thời di dời khoảng 19.000 người dân phục vụ dự án. Thủy điện Trị An là công trình thủy điện lớn nhất miền Nam, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điện và điều tiết nguồn nước trên lưu vực sông Đồng Nai. Gắn với hồ Trị An rộng lớn, công trình tạo nên một không gian đa giá trị, từ cung cấp nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt đến phát triển hệ sinh thái, du lịch. Khu vực lòng hồ có hàng chục đảo, các làng cá bè và kết nối với nhiều địa danh lịch sử, văn hóa của vùng Mã Đà - Chiến khu Đ. Hình ảnh Nhà máy Thủy điện Trị An được in trên mặt sau tờ tiền 5.000 đồng, trở thành hình ảnh quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Thủy điện Trị An - công trình trọng điểm trên sông Đồng Nai. Ảnh: Huy Hùng/Trang tin ngành điện Công trình năng lượng mang dấu ấn lịch sử Thủy điện Trị An được khởi công ngày 30/4/1984 trên sông Đồng Nai, đoạn chảy qua địa bàn huyện Vĩnh Cửu cũ (tỉnh Đồng Nai), cách TP. HCM khoảng 70km về phía Đông Bắc. Ý tưởng khai thác thủy năng sông Đồng Nai đã được nghiên cứu từ đầu thế kỷ XX. Trong giai đoạn 1913-1973, một số tổ chức nước ngoài từng khảo sát khu vực thác Trị An với mục tiêu phát điện. Từ năm 1976-1978, các đoàn nghiên cứu của Bộ Thủy lợi (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tiến hành quy hoạch sử dụng tài nguyên nước, trong đó đề xuất xây dựng một số công trình lớn như hồ Dầu Tiếng và Thủy điện Trị An. Công trường thủy điện Trị An những năm 1980 của thế kỷ XX. Ảnh: Báo SÀI GÒN GIẢI PHÓNG Trên cơ sở quy hoạch, Bộ Điện lực (nay là Bộ Công thương) triển khai lập dự án với sự phối hợp của nhiều bộ, ngành và địa phương, cùng sự hỗ trợ của các chuyên gia Liên Xô. Công tác khảo sát, thiết kế được các đơn vị trong nước thực hiện trên cơ sở tiêu chuẩn kỹ thuật Việt Nam, tham khảo tiêu chuẩn Liên Xô. Năm 1981, Bộ Điện lực lập Luận chứng kinh tế - kỹ thuật. Đến tháng 9/1983, hồ sơ được Chính phủ phê duyệt. Ngày 30/4/1984, công trình chính thức khởi công với hạng mục mở móng đập tràn xả lũ. Quá trình xây dựng diễn ra trong điều kiện thiếu thốn về cơ sở vật chất, giao thông và máy móc. Công trường phải huy động lực lượng lớn từ nhiều địa phương. Theo các tư liệu về quá trình xây dựng, gần 1 triệu lượt người tham gia với khoảng 6 triệu ngày công để xử lý khu vực lòng hồ, đồng thời di dời khoảng 19.000 người dân phục vụ dự án. Riêng tuyến năng lượng do Tổng Công ty Xây dựng số 1 đảm nhiệm có thời điểm huy động khoảng 10.000 công nhân. Tuyến áp lực do Liên hiệp Xí nghiệp Thủy lợi 4 phụ trách cũng tăng lực lượng lên khoảng 4.000 người. Tại các khu vực thi công và lòng hồ, số lao động có thời điểm lên tới hàng chục nghìn người. Khoảng 500 chuyên gia nước ngoài tham gia hỗ trợ kỹ thuật trong những giai đoạn cao điểm. Khối lượng xây dựng cũng ở mức lớn so với điều kiện thi công thời điểm đó. Lực lượng công nhân, thanh niên xung phong của Đồng Nai và nhiều tỉnh, thành đã đào đắp khoảng 23 triệu m³ đất đá, sử dụng khoảng 73.000 tấn kết cấu sắt thép và thiết bị, cùng gần 600.000 tấn bê tông. Ngày 12/1/1987, công trình hoàn thành ngăn dòng sông Đồng Nai. Ngày 30/4/1988, tổ máy số 1 phát điện. Đến ngày 13/9/1989, tổ máy số 4 hòa lưới điện quốc gia. Công trình sau đó được hoàn thiện và khánh thành năm 1991. Nhiều chuyên gia Liên Xô có mặt tại công trường Thuỷ điện Trị An. Ảnh: Thủy điện Trị an cung cấp Đoàn lãnh đạo Đảng và Nhà nước tham quan công trình thuỷ điện Trị An. Ảnh: Thủy điện Trị an cung cấp Trong quá trình xây dựng, nhiều cán bộ, công nhân và người dân tham gia dự án đã chịu những tổn thất về con người. Đây là một phần trong lịch sử hình thành công trình, gắn với giai đoạn ngành điện và ngành xây dựng Việt Nam tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng quy mô lớn. Thủy điện Trị An hiện có 4 tổ máy, tổng công suất thiết kế 400 MW, sản lượng điện trung bình hằng năm hơn 1,7 tỷ kWh. Nhà máy Thủy điện Trị An gồm 4 tổ máy. Ảnh: Huy Hùng/Trang tin ngành điện Hồ Trị An được hình thành sau khi xây dựng công trình thủy điện, có diện tích mặt hồ rộng khoảng 32.400ha và lưu vực khoảng 14.776 km². Hồ có tổng dung tích thiết kế 2,765 tỷ m³, trong đó dung tích hữu ích khoảng 2,547 tỷ m³. Đập chính của công trình dài khoảng 420m, cao 40m, giữ vai trò kiểm soát và điều tiết dòng chảy sông Đồng Nai. Hệ thống hồ chứa, đập và các hạng mục liên quan tạo thành một công trình đa mục tiêu, phục vụ phát điện và điều tiết nguồn nước cho khu vực hạ du. try { if (typeof (dc2) != "undefined" && dc2 !== null) { dc2.show(); } else { document.getElementById("zone-40").remove(); } } catch (e) { } Sau khi đi vào vận hành, Thủy điện Trị An cung cấp nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia, trong đó có vai trò quan trọng đối với 16 tỉnh, thành phía Nam. Công trình đồng thời góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt, với diện tích tưới tiêu trên 20.000ha. Công trình cung cấp điện cho 16 tỉnh, thành phía Nam, góp phần bảo đảm nhu cầu năng lượng cho khu vực. Ảnh: Công ty Thủy điện Trị An Trong mùa khô, hồ Trị An tham gia điều tiết dòng chảy, duy trì lưu lượng xả tối thiểu khoảng 200m³/s theo yêu cầu vận hành, qua đó hỗ trợ nhu cầu sử dụng nước ở hạ du và hạn chế tác động của xâm nhập mặn. Việc vận hành hồ phải căn cứ vào mực nước, lượng nước về hồ, dự báo khí tượng thủy văn và yêu cầu điều độ hệ thống điện. Khi mực nước vượt ngưỡng 63,9m, hồ phải thực hiện xả điều tiết; trước mùa mưa, mực nước được điều chỉnh xuống dưới 62m để tạo dung tích đón lũ theo phương án vận hành. Với những đóng góp trong phát triển kinh tế - xã hội, hình ảnh Nhà máy Thủy điện Trị An được in trên mặt sau tờ tiền mệnh giá 5.000 đồng, thể hiện vị trí và ý nghĩa của công trình trong tiến trình công nghiệp hóa đất nước. Hình ảnh trên tờ 5.000 đồng (phát hành năm 1993) là phong cảnh Nhà máy Thủy điện Trị An, xây dựng trên sông Đồng Nai. Ảnh: Internet Điểm đến du lịch sinh thái Cùng với giá trị về năng lượng và tài nguyên nước, hồ Trị An hình thành một không gian sinh thái rộng lớn. Lòng hồ có khoảng 72 đảo lớn nhỏ, tạo điều kiện phát triển các hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng và trải nghiệm trên mặt nước. Các sản phẩm du lịch tại khu vực này gồm du thuyền tham quan lòng hồ, cano, dù kéo, nghỉ dưỡng trên đảo, câu cá giải trí và tìm hiểu đời sống của người dân địa phương. Hệ thống làng nuôi cá bè cũng tạo thêm điểm kết nối trong các hành trình khám phá hồ. Vào mùa nước nổi, các tuyến du ngoạn có thể kết nối đến khu vực La Ngà, Suối Tượng để tìm hiểu mô hình nuôi cá bè của người dân. Một số chương trình trải nghiệm được tổ chức theo hướng tìm hiểu hoạt động khai thác thủy sản, thưởng thức các món ăn chế biến tại chỗ từ nguồn thủy sản địa phương. Các món như cá nướng, cá nấu canh chua trở thành một phần của trải nghiệm ẩm thực tại khu vực hồ. Chèo sup tại hồ Trị An là một trong những trải nghiệm thú vị với du khách. Ảnh: MIA Đảo Ó - Đồng Trường là một trong những địa điểm được khai thác phục vụ lưu trú, dã ngoại và nghỉ dưỡng. Khu vực hồ cũng có thể kết nối với các địa điểm lịch sử, văn hóa tại Mã Đà. Đây là địa bàn từng giữ vai trò quan trọng trong 2 cuộc kháng chiến, hiện còn lưu giữ nhiều hạng mục như nhà truyền thống, đền thờ liệt sĩ, các cơ sở từng phục vụ hoạt động thông tin, liên lạc và chỉ huy. Bên cạnh đó, điểm đến còn giới thiệu không gian văn hóa của đồng bào Chơ Ro thông qua Nhà Dài truyền thống, nơi trưng bày tư liệu và hiện vật về phong tục, tập quán, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân bản địa. Sự kết hợp giữa tài nguyên thiên nhiên và giá trị lịch sử - văn hóa giúp khu vực hồ Trị An hình thành một quần thể du lịch có tính đa dạng. Đây được xem là hướng khai thác bổ trợ cho công trình thủy điện, góp phần phát triển kinh tế địa phương và nâng cao giá trị sử dụng tổng hợp của tài nguyên nước trên lưu vực sông Đồng Nai. Dự án mở rộng gần 4.000 tỷ đồng Sau hơn 3 thập kỷ vận hành, Thủy điện Trị An đang được đầu tư mở rộng. Dự án Nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án Điện 3 trực tiếp quản lý. Tổng mức đầu tư khoảng 3.965 tỷ đồng, gồm 2 tổ máy với tổng công suất 200 MW. Dự án sử dụng nguồn nước từ hồ chứa hiện hữu, gồm các hạng mục chính như kênh dẫn nước, cửa lấy nước, đường ống áp lực, nhà máy và hệ thống xả sau tua-bin. Công trình chính thức khởi công vào tháng 8/2025. Theo kế hoạch, tổ máy số 1 phát điện trong quý III/2027, tổ máy số 2 phát điện trong quý IV/2027 và toàn bộ dự án hoàn thành vào cuối năm 2027. Khi đi vào vận hành, dự án dự kiến bổ sung khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia. Việc mở rộng Thủy điện Trị An diễn ra trong bối cảnh nhu cầu điện của khu vực phía Nam tiếp tục tăng. Hai tổ máy mới sẽ nâng công suất của cụm nhà máy lên 600 MW, tăng khả năng huy động nguồn điện vào các thời điểm phụ tải cao và tận dụng hiệu quả hơn nguồn nước của hồ chứa hiện hữu. Dự án cũng được kỳ vọng góp phần giảm lượng nước phải xả qua đập vào những thời điểm hệ thống cần bổ sung công suất. Sau hơn 30 năm vận hành, công trình vẫn là “trái tim năng lượng” của miền Nam. Ảnh: Trường Đại học Thủy Lợi Trong bối cảnh Đồng Nai đang được định hướng phát triển thành đô thị quy mô lớn của vùng Đông Nam Bộ, với lợi thế về diện tích hơn 12.700 km², dân số khoảng 4,5 triệu người và vị trí kết nối chiến lược với TP. HCM cùng các vùng lân cận, Thủy điện Trị An tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm năng lượng, điều tiết tài nguyên nước và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng.