Nguy cơ thiếu hụt nguồn điện được dự báo gia tăng từ năm 2027, trong khi El Nino có thể gây thêm sức ép lên thủy điện. Khi nguồn cung chịu áp lực và nhu cầu tiêu thụ điện tiếp tục tăng, nhiệt điện than được kỳ vọng gia tăng huy động, mở ra triển vọng cải thiện sản lượng và lợi nhuận cho một số doanh nghiệp trong ngành.
[Image: ]
Nhà máy nhiệt điện Vũng Áng 1. Ảnh: PVPower
Nguy cơ thiếu điện từ 2027
Trong báo cáo hỏa tốc gửi Thủ tướng về bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030, Bộ Công Thương dự kiến sản lượng điện sản xuất năm nay đạt 354,4 tỷ kWh, tăng khoảng 9,7% so với năm trước. Cơ quan này đánh giá hệ thống điện năm 2026 cơ bản đáp ứng nhu cầu.
Tuy nhiên, kết quả tính toán cập nhật cho thấy nguy cơ thiếu hụt tăng nhanh từ năm 2027. Hệ thống điện quốc gia được dự báo thiếu khoảng 4.256 MW công suất và 2,9 tỷ kWh sản lượng trong năm sau. Đến năm 2028, mức thiếu hụt tăng lên 8.309 MW và 20,7 tỷ kWh; năm 2029 là 13.348 MW và 50,4 tỷ kWh. Đến năm 2030, hai con số lần lượt lên tới 13.964 MW và 61,18 tỷ kWh.
Nguyên nhân đến từ tiến độ các dự án nguồn điện không theo kịp quy hoạch. Sau hơn ba năm triển khai Quy hoạch điện VIII, công suất các dự án đã vận hành mới chiếm khoảng 5% tổng công suất dự án được rà soát; các dự án đã khởi công nhưng chưa vận hành chiếm khoảng 9%. Trong khi đó, khoảng 45% công suất thuộc các dự án chưa có chủ trương đầu tư.
Bên cạnh nguồn điện, lưới truyền tải cũng là điểm nghẽn. Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy mức thiếu hụt tại miền Bắc cao hơn con số toàn quốc. Trên thực tế, miền Bắc không thể tận dụng toàn bộ công suất dư thừa tại miền Trung và miền Nam do khả năng truyền tải bị giới hạn bởi lưới điện 500kV Bắc - Trung.
Theo Vietcap, EVN và các đơn vị liên quan dự kiến hoàn thành 292 dự án truyền tải, gồm 78 dự án 500kV và 214 dự án 220kV, với tổng chiều dài khoảng 16.665 km đường dây truyền tải/phân phối và tổng dung lượng máy biến áp 91.263 MVA trong giai đoạn 2026-2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Tuy nhiên, năng lực hiện tại của các đơn vị này mới tương đương 28,6% mục tiêu trên.
Áp lực nguồn cung còn có thể gia tăng nếu El Nino tiếp tục duy trì. Vietcap cho biết xác suất xảy ra El Nino hiện ở mức gần như 100% trong giai đoạn tháng 8/2026 - tháng 1/2027, cao hơn mức 95%-97% trong dự báo đồng thuận hồi tháng 5/2026.
El Nino thường kéo theo lượng mưa thấp hơn, qua đó ảnh hưởng đến nguồn cung thủy điện. Đây là yếu tố đáng chú ý khi thủy điện hiện chiếm khoảng 25%-29% tổng công suất phát điện của Việt Nam trong các năm qua.
Điện than hưởng lợi
Trong bối cảnh nguy cơ thiếu điện gia tăng và sản lượng thủy điện chịu sức ép từ El Nino, nhiệt điện than được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng phụ tải nền. Chứng khoán Mirae Asset đánh giá các nhà máy điện than có khả năng được gia tăng huy động để bù đắp phần thiếu hụt từ thủy điện.
Thực tế huy động trong 8 tháng đầu năm đã cho thấy vai trò lớn của nguồn điện này. Theo EVN, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống lũy kế 8 tháng đạt 235,82 tỷ kWh, tăng 9,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhiệt điện than đạt 119,24 tỷ kWh, tăng 12,6% và chiếm 50,6% tổng sản lượng. Ngược lại, sản lượng thủy điện giảm 6% xuống 58,62 tỷ kWh, chiếm 24,9%.
Dù giá than neo cao là rủi ro đối với các doanh nghiệp nhiệt điện, áp lực này có thể được bù đắp phần nào bởi giá bán điện. Giá thị trường phát điện cạnh tranh (CGM) trong 8 tháng đầu năm đạt trung bình 1.430 đồng/kWh, tăng 37% so với cùng kỳ năm trước, được hỗ trợ bởi nhu cầu tiêu thụ điện tăng và chi phí đầu vào như khí, than tăng.
Vietcap dự báo giá CGM năm 2027 sẽ lên 1.532 đồng/kWh do El Nino kéo dài và rủi ro thiếu hụt nguồn cung. Mặt bằng giá điện cao hơn cùng khả năng được huy động nhiều hơn có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà máy nhiệt điện than có chi phí vận hành cạnh tranh.
Bên cạnh triển vọng sản lượng, một số doanh nghiệp điện than còn có lợi thế khi dư nợ vay hầu như không còn, trong khi các nhà máy đã vận hành nhiều năm và phần lớn tài sản cố định đã được khấu hao.
Tại Nhiệt điện Quảng Ninh, nguyên giá tài sản cố định đạt 21.072 tỷ đồng và đã khấu hao 19.166 tỷ đồng. Tài sản cố định của Nhiệt điện Hải Phòng có nguyên giá 22.237 tỷ đồng, trong đó đã khấu hao 19.729 tỷ đồng. Tương tự, Nhiệt điện Phả Lại ghi nhận nguyên giá tài sản cố định 13.627 tỷ đồng và đã khấu hao 13.452 tỷ đồng.
Kết quả kinh doanh của nhóm nhiệt điện than trong nửa đầu năm cũng cho thấy diễn biến tích cực. PPC báo lãi 166 tỷ đồng, gấp 2,9 lần cùng kỳ; NBP lãi 19,3 tỷ đồng, tăng 89%; HND đạt 508 tỷ đồng, tăng 24,5%; trong khi QTP đạt 524 tỷ đồng, tăng 44%.
Tuy nhiên, triển vọng kinh doanh tích cực chưa đồng nghĩa cổ phiếu điện than sẽ bước vào một chu kỳ tăng giá mạnh. Trên thị trường, nhóm cổ phiếu này nhìn chung vẫn giao dịch khá trầm lắng, thanh khoản thấp và chưa thu hút nhiều sự chú ý.
Do đó, câu chuyện của nhóm điện than hiện nghiêng nhiều hơn về khả năng duy trì sản lượng, dòng tiền và cổ tức trong bối cảnh nhu cầu điện tăng và nguồn cung chịu áp lực. Đây có thể là nhóm phù hợp hơn với nhà đầu tư ưu tiên dòng tiền và cổ tức thay vì kỳ vọng vào một nhịp tăng giá mạnh trong ngắn hạn.
Ngọc Điểm