Cả phe lạc quan và phe bi quan đều cho rằng thị trường hiện tại có thể đang lặp lại kịch bản năm 1999. Vì vậy, một bên kêu gọi bán tháo cổ phiếu công nghệ, trong khi bên còn lại lại xem đây là cơ hội để mua vào.
Kịch bản lặp lại, nên mua vào hay bán ra?
Theo CNBC, tranh luận trung tâm trên Phố Wall đang hình thành theo hai hướng đối lập: phe gấu cho rằng “mọi thứ đang giống năm 1999 - hãy bán cổ phiếu công nghệ”, còn phe bò phản biện rằng “cũng giống năm 1999 - hãy mua mạnh cổ phiếu công nghệ”.
Sự bất đồng này xuất phát từ việc thị trường hiện tại có một số điểm tương đồng kỹ thuật với giai đoạn bong bóng dot-com cuối thập niên 90 của thế kỷ XX - khi công nghệ chi phối toàn bộ dòng tiền và tâm lý nhà đầu tư.
[Image: ]
Ngành bán dẫn, đo bằng Chỉ số Philadelphia Semiconductor Index (SOX), chỉ hai lần từng rơi vào trạng thái bị mua quá mức so với đường trung bình động 200 ngày: một lần vào đầu năm 2000 và một lần vào năm 1995. Năm 2000 trùng với đỉnh của cả một chu kỳ tăng giá lớn, trong khi năm 1995 lại dẫn tới một đợt điều chỉnh riêng của ngành, ngay cả khi thị trường chung vẫn tăng.
Một số thống kê cũng cho thấy điểm tương đồng đáng chú ý. Theo Bespoke Investment Group, kể từ năm 1996, chỉ có giai đoạn cuối 1998 đến đầu 2000 là thời kỳ S&P 500 lập đỉnh mới trong khi chưa đến 60% cổ phiếu nằm trên đường trung bình động 50 và 200 ngày.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với tín hiệu bán. Cuối 1998 từng là thời điểm rất tốt để mua cổ phiếu công nghệ, khi Nasdaq sau đó tăng hơn ba lần cho đến đỉnh năm 2000. Ngành bán dẫn cũng ghi nhận mức tăng mạnh tương tự.
Hiện tại, nhiều nhà đầu tư nhận thấy đà tăng đang tập trung mạnh vào các cổ phiếu có tăng trưởng lợi nhuận nhanh nhất. Ví dụ, Micron Technology đã chứng kiến dự báo lợi nhuận 2027 tăng gấp đôi chỉ trong vài tháng.
Xét toàn thị trường, định giá S&P 500 đã giảm từ mức P/E khoảng 23 xuống gần 19 vào cuối tháng 3, sau đó hồi phục lên hơn 21. Một số chiến lược gia cho rằng phe bi quan đang “nhìn hiện tại qua lăng kính 1999”, khi bong bóng khi đó được thúc đẩy bởi đầu tư quá mức và dự báo tăng trưởng phi thực tế trong hạ tầng viễn thông.
Theo lập luận của Bank of America, khác với giai đoạn trước, các công ty như Amazon, Google, Meta và Microsoft hiện không chỉ hưởng lợi từ hạ tầng mà còn trở thành những người tạo ra giá trị lớn nhất từ chính hạ tầng đó, nhờ mô hình kinh doanh nhẹ tài sản và dựa nhiều vào điện toán đám mây, SaaS và AI.
Trong quá khứ, ngành công nghệ từng bị xem là chu kỳ cao và xứng đáng định giá thấp hơn. Dù một số công ty hạ tầng mạng bị ảnh hưởng nặng sau bong bóng dot-com, toàn ngành công nghệ sau đó lại liên tục được giao dịch ở mức định giá cao hơn thị trường.
Tín hiệu giống 1999 có thật sự là bong bóng?
Điểm khác biệt quan trọng hiện nay là mức độ “hưng phấn” chưa giống năm 1999. Khi đó, thị trường chứng kiến hơn 500 IPO, phần lớn là công ty nhỏ chưa có lợi nhuận, và cổ phiếu thường tăng trung bình 70% ngay ngày đầu giao dịch. Hiện tại, mặc dù có các đợt IPO lớn liên quan đến AI, quy mô và mức độ đầu cơ vẫn chưa cực đoan như thời dot-com.
Tâm lý thị trường hiện nay cũng thận trọng hơn do ký ức về cú sập năm 2000 vẫn còn rõ ràng. Vì vậy, thay vì sự hưng phấn quá mức, thị trường lại xuất hiện nhiều tranh luận và hoài nghi hơn.
Một điểm giống nhau khác là sự tách rời giữa nhóm cổ phiếu công nghệ và phần còn lại của nền kinh tế. Các nhóm như tiêu dùng tùy ý hoặc ngân hàng đang kém hơn so với các cổ phiếu dẫn dắt AI và bán dẫn.
Ngoài ra, một số tín hiệu vĩ mô cũng được theo dõi sát sao: lợi suất trái phiếu 10 năm tăng lên khoảng 4,4%, trong khi chỉ số biến động VIX cũng nhích lên, dù thị trường vẫn lập đỉnh mới. Đây là mô hình từng xuất hiện trong giai đoạn cuối của các chu kỳ tăng trưởng mạnh.
Một số nhà đầu tư và chiến lược gia thị trường cảnh báo về khả năng hình thành bong bóng, đặc biệt khi tăng trưởng AI đang tập trung vào một số ít công ty lớn.
Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng chu kỳ hiện tại có thể chỉ đang ở giai đoạn cuối của một thị trường tăng giá dài hạn bắt đầu từ năm 2009, chứ không nhất thiết phải là bong bóng sắp vỡ. Lịch sử cho thấy các giai đoạn tăng trưởng dài thường kết thúc bằng những năm bùng nổ mạnh nhất, đặc biệt nhờ công nghệ.
Điều quan trọng không nằm ở việc “có bong bóng hay không”, mà là hiểu rõ danh mục đầu tư đang đặt cược vào đâu. Hiện khoảng 18% S&P 500 là cổ phiếu bán dẫn, và hơn một nửa liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến AI.
Có thể cách tiếp cận hợp lý hơn trong giai đoạn này là tái cân bằng danh mục, thay vì chỉ cố gắng dự đoán chính xác đỉnh thị trường.
Cuối cùng, lịch sử cũng cho thấy đã nhiều lần thị trường bị so sánh với năm 1999, kể cả trước cú sốc COVID-19 năm 2020. Nhưng như một quan sát đáng chú ý: thị trường có thể tăng nóng mà chưa cần sụp đổ, và cổ phiếu có thể đắt mà chưa chắc đã nguy hiểm ngay lập tức.