Phát hiện mới về lăng mộ Tần Thủy Hoàng sau hơn 2.200 năm: Dấu vân tay hé lộ điều ít ai ngờ

Thế giới Phát hiện mới về lăng mộ Tần Thủy Hoàng sau hơn 2.200 năm: Dấu vân tay hé lộ điều ít ai ngờ Thùy Dương • 21/10/2026 22:07 Một nghiên cứu mới đang làm thay đổi cách giới khảo cổ nhìn về lực lượng lao động đứng sau đội quân đất nung nổi tiếng trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng. Một nghiên cứu mới về các dấu vân tay còn lưu lại trên tượng binh mã trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng cho thấy phụ nữ trưởng thành và trẻ em có thể đã trực tiếp tham gia chế tác một phần các tượng binh mã, thay vì công việc này chủ yếu do nam giới trưởng thành đảm nhiệm như quan niệm lâu nay. Nghiên cứu được công bố ngày 13/10 trên Tạp chí Di sản văn hóa. Nhóm của bà Thẩm Tĩnh Nghi, phó giáo sư Trường Khảo cổ học thuộc Đại học Sơn Đông, đã phân tích 79 dấu vân tay được bảo tồn tốt trên 36 tượng chiến binh đất nung tại khu vực T23 thuộc Hố số 1 của quần thể lăng mộ. Phụ nữ và trẻ em có thể từng tham gia chế tác tượng binh mã trong đội quân đất nung Theo mô hình phân tích của nhóm, khoảng 45% dấu vân tay có khả năng thuộc về nam giới trưởng thành, gần 32,7% thuộc về nữ giới, còn khoảng 22,3% có thể là của trẻ em dưới 15 tuổi. Nếu kết quả này được củng cố bằng thêm bằng chứng từ các khu vực khác, nó có thể làm thay đổi cách giới khảo cổ nhìn nhận về lực lượng lao động đứng sau một trong những công trình nổi tiếng nhất của Trung Quốc cổ đại. Những dấu vân tay bị bỏ quên suốt hơn 2.000 năm Đội quân đất nung nằm cách thành phố Tây An khoảng 35km về phía Đông Bắc, được tạo ra để bảo vệ Tần Thủy Hoàng ở thế giới bên kia. Sau khi vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc qua đời năm 210 trước Công nguyên, hàng nghìn tượng binh mã có kích thước gần bằng người thật được chôn trong quần thể lăng mộ của ông. Trong quá trình chế tác, các nghệ nhân đã vô tình để lại dấu vân tay trên bề mặt tượng. Những dấu vết này xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau, từ đầu, cánh tay, áo giáp, bàn tay, cổ áo cho tới bàn chân. Mỗi tượng trong nhóm khảo sát mang từ một đến năm dấu vân tay riêng biệt. Trong số 79 dấu được phân tích, có 73 dấu được cho là hình thành khi nghệ nhân tạo hình, đúc khuôn hoặc lắp ráp các bộ phận của tượng. Sáu dấu còn lại xuất hiện trong quá trình gắn các chi tiết trang trí làm sẵn, chẳng hạn đinh tán trên áo giáp hoặc thắt lưng. Nhóm nghiên cứu chụp ảnh các dấu vân tay rồi đo chiều rộng trung bình của đường vân. Đây là một chỉ số có xu hướng thay đổi theo tuổi tác và có thể hỗ trợ việc phân biệt dấu vân tay của người trưởng thành với người chưa thành niên. Để ước tính giới tính, các nhà khoa học sử dụng mô hình hỗn hợp Bayes và đối chiếu dữ liệu khảo cổ với dấu vân tay của người hiện đại thuộc nhiều nhóm tuổi và giới tính khác nhau. Phụ nữ có thể tham gia nhiều hơn Trước đây, giới khảo cổ thường cho rằng các dự án thủ công quy mô lớn dưới triều Tần chủ yếu được thực hiện bởi nam giới trưởng thành. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về danh tính những người thực sự tham gia chế tác đội quân đất nung rất hạn chế. Năm ngoái, các nhà nghiên cứu thuộc Bảo tàng Di tích Lăng mộ Tần Thủy Hoàng đã sử dụng thiết bị hiện đại để phát hiện hơn 100 dấu vân tay trên hơn 40 tượng được khai quật. Đây cũng là lần đầu dấu vân tay của người chưa thành niên được ghi nhận trên các hiện vật thuộc đội quân đất nung. try { if (typeof (dc2) != "undefined" && dc2 !== null) { dc2.show(); } else { document.getElementById("zone-40").remove(); } } catch (e) { } Dù vậy, khi đó giả thuyết phổ biến vẫn là phần lớn nghệ nhân là nam giới trưởng thành. Nghiên cứu mới đi xa hơn khi sử dụng phương pháp thống kê để ước tính cơ cấu của cả nhóm dấu vân tay thay vì cố gắng phân loại từng dấu riêng lẻ. Bà Thẩm cho rằng đây là bằng chứng sinh học định lượng đầu tiên cho thấy lực lượng lao động tham gia chế tác tượng có thể bao gồm cả phụ nữ và trẻ em. Tài liệu thời nhà Tần cũng cho thấy phụ nữ và trẻ em làm thủ công Kết quả từ dấu vân tay không hoàn toàn đứng riêng lẻ. Những hiện vật và tài liệu pháp lý thời nhà Tần cho thấy phụ nữ và người chưa thành niên từng tham gia hoạt động sản xuất thủ công do nhà nước tổ chức. Trong cuốn Artisans in Early Imperial China, Giáo sư Anthony Barbieri-Low của Đại học California, Santa Barbara, từng dẫn các dòng chữ khắc trên đồ sơn mài thời Tần có những thuật ngữ chỉ phụ nữ trưởng thành, nữ giới trẻ tuổi và nam giới trẻ tuổi. Các ghi chép này cho thấy lực lượng sản xuất dưới sự quản lý của nhà nước không chỉ gồm đàn ông trưởng thành. Theo những tài liệu được dẫn lại, một số lao động nữ trẻ tuổi còn bị giới hạn loại công việc được thực hiện và không được phép ký tên lên sản phẩm như phụ nữ trưởng thành. Điều đó củng cố khả năng các xưởng sản xuất tượng đất nung cũng có thể sử dụng một lực lượng lao động đa dạng về giới tính và độ tuổi. Chưa thể suy rộng cho toàn bộ hàng nghìn tượng Dù kết quả đáng chú ý, nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh giới hạn của công trình. Toàn bộ dữ liệu chỉ đến từ khu vực T23 trong Hố số 1, tức một phần rất nhỏ của quần thể đội quân đất nung. Vì vậy, tỷ lệ 45% nam giới, 32,7% nữ giới và 22,3% trẻ em không thể được xem là cơ cấu lao động của toàn bộ dự án. Theo bà Thẩm, các con số này có thể chỉ phản ánh một nhóm sản xuất cụ thể hoặc một giai đoạn nhất định trong quá trình chế tác. Tuy vậy, khi đặt cạnh các tài liệu pháp lý và hiện vật khảo cổ thời Tần, kết quả mới cho thấy vai trò của phụ nữ và người chưa thành niên trong hoạt động thủ công có thể lớn hơn nhiều so với những gì giới nghiên cứu từng hình dung. Đội quân đất nung từ lâu đã được xem là một trong những phát hiện khảo cổ quan trọng nhất của Trung Quốc. Nghiên cứu về những dấu vân tay vô tình còn sót lại trên bề mặt tượng giờ đây đang mở thêm một hướng tiếp cận mới: không chỉ tìm hiểu cách các bức tượng được tạo ra, mà còn truy lại danh tính và thành phần của chính những con người đã làm nên chúng hơn hai thiên niên kỷ trước.