Trong bối cảnh dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng của nền kinh tế số, chất lượng và độ tin cậy của số liệu thống kê ngày càng được đặt lên hàng đầu. Xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê không chỉ giúp minh bạch hóa quy trình sản xuất số liệu, nâng cao niềm tin của người sử dụng mà còn là yêu cầu tất yếu để Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực thống kê quốc tế và thúc đẩy hội nhập.
[Image: ]
Việc xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê là yêu cầu cần thiết khi Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, từng bước tuân thủ các chuẩn mực thống kê quốc tế.
Báo cáo chất lượng thống kê góp phần nâng cao giá trị của thông tin thống kê
Nếu coi hoạt động sản xuất thống kê như một quy trình sản xuất một sản phẩm cụ thể thì sản phẩm của quy trình sản xuất thống kê là số liệu thống kê. Để kiểm soát chất lượng thống kê ở từng khâu của quy trình cũng như toàn bộ quy trình cần nhiều công cụ đảm bảo chất lượng như: Khung đảm bảo chất lượng, công cụ pháp lý, cẩm nang thực hành tốt, hệ thống báo cáo chất lượng, hệ thống tiêu chuẩn thống kê…
Theo Cơ quan thống kê Liên hợp quốc (UNSD), chất lượng của số liệu thống kê sẽ được đặc trưng bởi tính chính xác, tính liên quan, tính kịp thời, khả năng tiếp cận, khả năng so sánh và tính nhất quán. Báo cáo chất lượng thống kê là tài liệu cung cấp thông tin định lượng và định tính về quy trình sản xuất và đầu ra thống kê, nhằm chứng minh mức độ tuân thủ các nguyên tắc và tiêu chuẩn chất lượng thống kê quốc tế.
Còn theo cơ quan thống kê Châu Âu (Eurostat), báo cáo chất lượng thống kê là tài liệu cung cấp thông tin có hệ thống về chất lượng của số liệu thống kê, dựa trên các tiêu chí chất lượng được quy định trong Khung đảm bảo chất lượng châu Âu.
Với các quan điểm trên có thể hiểu báo cáo chất lượng thống kê là tài liệu mô tả và đánh giá có hệ thống về quy trình sản xuất thông tin thống kê và kết quả đầu ra thống kê, nhằm cung cấp thông tin minh bạch, khách quan cho người sử dụng số liệu, nhà quản lý và cơ quan kiểm soát chất lượng thống kê, trên cơ sở các tiêu chí chất lượng được quốc tế/quốc gia công nhận.
Báo cáo chất lượng thống kê mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, báo cáo chất lượng thống kê sẽ giúp tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình bởi người sử dụng số liệu được công khai về phương pháp thu thập số liệu, quy trình xử lý số liệu, các hạn chế và sai số trong tính toán… Từ đó, người sử dụng tăng niềm tin vào số liệu thống kê chính thức.
Đây còn là công cụ để cơ quan thống kê tự đánh giá, phát hiện điểm hạn chế và cải thiện liên tục chất lượng thống kê. Đồng thời, báo cáo chất lượng thống kê hỗ trợ người dùng hiểu hơn về ý nghĩa chỉ tiêu, số liệu, cách thức mà số liệu đó được tính toán; sử dụng đúng số liệu cho từng mục tiêu cá nhân. Việc áp dụng chuẩn báo cáo chất lượng còn tạo điều kiện nâng cao khả năng so sánh quốc tế và tăng cường hợp tác trong lĩnh vực thống kê. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế và công nghệ kỹ thuật số đang dần chiếm lĩnh mọi lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội.
Cần thiết xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê ở Việt Nam
Năm 2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung đảm bảo chất lượng thống kê Việt Nam (Bộ tiêu chí chất lượng thống kê) theo Quyết định số 01/QĐ-TTg nhằm hướng đến sản xuất số liệu thống kê đảm bảo “phù hợp với mục đích sử dụng” của người dùng tin. Để thực hiện Bộ tiêu chí chất lượng thống kê, năm 2022, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) ban hành Thông tư số 22/2022/TT-BKHĐT hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí chất lượng thống kê đến năm 2030.
Tại Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2026 đến 2030, tầm nhìn đến 2045 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của nâng cao chất lượng thống kê đến uy tín của thông tin thống kê nói riêng và thống kê chính thức nói chung. Hiện thực hóa Chiến lược đặt ra yêu cầu Việt Nam cần xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê - một công cụ hữu hiệu nhằm minh bạch hóa quy trình sản xuất thông tin thống kê. Hệ thống này phải đảm bảo tương đồng với thống kê khu vực và cao hơn là thống kê tiên tiến trên thế giới.
Mặc dù trên thế giới, hệ thống khung đảm bảo chất lượng thống kê cũng như hệ thống báo cáo chất lượng thống kê đã được các nước phát triển khá đầy đủ về mặt lý thuyết và được áp dụng ở nhiều cơ quan thống kê quốc gia và quốc tế, song trong thực tế công tác thống kê tại Việt Nam chưa xây dựng và áp dụng một hệ thống báo cáo chất lượng thống kê hoàn chỉnh. Việt Nam cũng chưa có nghiên cứu cụ thể nào về xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê phù hợp với điều kiện thực tế công tác thống kê ở nước ta.
Trong thời đại kinh tế số, dữ liệu được xem là tài sản. Số liệu thống kê - một loại dữ liệu - ngày càng có vai trò quan trọng không chỉ đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn đối với công tác hoạch định chính sách, quản lý nhà nước, ra quyết định và đánh giá hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Vì thế, hệ thống báo cáo chất lượng thống kê sẽ giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất thống kê, nâng cao độ tin cậy của số liệu của cơ quan thống kê Việt Nam đối với các đối tượng sử dụng.
Việc xây dựng hệ thống báo cáo chất lượng thống kê cũng là yêu cầu cần thiết khi Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, từng bước tuân thủ các chuẩn mực thống kê quốc tế, các bảng phân loại chuẩn ISIC, HS, CPC, cũng như hệ thống báo cáo chất lượng theo khung chuẩn của Châu Âu ESS hay UN NQAF để đảm bảo số liệu thống kê của Việt Nam có khả năng so sánh và nâng cao độ tin cậy.