Dù để ngỏ khả năng đàm phán với Iran, Washington khẳng định sẽ không nhượng bộ quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
[Image: ]
Các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz, ngoài khơi Bandar Abbas, Iran - Ảnh: AFP
Ngày 19-7, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Washington muốn đảm bảo quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz dù có đạt được thỏa thuận với Tehran hay không.
Hormuz không còn là điều khoản đàm phán
“Tổng thống Donald Trump muốn chấm dứt vấn đề này bằng một thỏa thuận hòa bình với Iran, nhưng điều đó cần sự đồng thuận từ cả hai bên. Nếu Iran sẵn sàng, mọi việc sẽ kết thúc theo cách đó. Nếu không, chúng tôi sẽ tiếp tục đảm bảo lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz mà không cần sự hợp tác của Iran”, ông Wright nói trong cuộc phỏng vấn với Đài ABC News.
Ông Wright cho biết hiện lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz và các tuyến đường ống thay thế đạt gần 14 triệu thùng/ngày, tương đương hơn 60% mức trước xung đột.
Phát biểu của ông Wright cho thấy Washington đang cố tách vấn đề tự do hàng hải khỏi tiến trình đàm phán với Tehran.
Nếu trước đây việc bảo đảm lưu thông qua eo biển Hormuz từng được xem là một phần của thỏa thuận hòa bình, thì nay Mỹ lại phát tín hiệu rằng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz là lợi ích cốt lõi không thể nhượng bộ ngay cả khi ngoại giao thất bại.
[Image: ]
Các máy bay Mỹ thực hiện nhiệm vụ tuần tra trên eo biển Hormuz - Ảnh: CENTCOM/AFP
Cùng ngày 19-7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng Tehran đang sử dụng eo biển Hormuz như một "đòn bẩy" trong cuộc xung đột với Washington tại khu vực Trung Đông.
“Rõ ràng Iran, hoặc ít nhất là một số người ở Iran, muốn kiểm soát eo biển Hormuz và sử dụng điều này như một công cụ gây sức ép đối với thế giới”, ông Rubio lập luận.
Nhà ngoại giao Mỹ khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục làm những gì cần thiết để bảo vệ hoạt động vận tải biển toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh “các nước khác cũng cần tăng cường đóng góp để chia sẻ gánh nặng này”, theo báo The Guardian.
Ông Rubio lưu ý Washington vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao, dù vậy “đây không phải là một tiến trình ngoại giao thực chất. Đây phải là một thỏa thuận mà phía Iran sẵn sàng tuân thủ”.
Iran quyết không nhượng bộ
[Image: ]
Lực lượng Mỹ tiến hành không kích các mục tiêu tại Iran ngày 17-7 - Ảnh: AFP
Ngày 20-7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố hai tàu chở dầu đã phát nổ và bị vô hiệu hóa khi cố gắng đi qua tuyến hàng hải phía nam eo biển Hormuz gần Oman - tuyến đường mà Iran không công nhận.
Qua đó, Tehran khẳng định “sẽ không để một giọt dầu hay lượng khí đốt nào” đi qua eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo tuyến hàng hải này sẽ tiếp tục không an toàn chừng nào Mỹ còn thực hiện các “hành động gây hấn” trong khu vực.
Theo giới phân tích, tuyên bố của IRGC cho thấy Tehran vẫn coi eo biển Hormuz là đòn bẩy chiến lược để đáp trả sức ép từ Washington.
Trong bối cảnh Iran lép vế hơn trước Mỹ về sức mạnh quân sự tổng hợp, khả năng gây gián đoạn một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới vẫn được xem là công cụ gây sức ép hiệu quả của Tehran.
Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Iran tại eo biển Hormuz ngày càng mang tính chiến lược, vượt khỏi vấn đề dầu mỏ để trở thành phép thử đối với khả năng duy trì quyền tự do hàng hải của Washington.
Theo đó, nếu chấp nhận để một quốc gia ven eo biển Hormuz quyết định hoàn toàn tàu thuyền nào được phép lưu thông, Mỹ sẽ đối mặt với nguy cơ suy giảm vai trò lãnh đạo toàn cầu trong việc bảo đảm tự do hàng hải, vốn là mục tiêu mà họ theo đuổi trong nhiều thập kỷ qua.
Khánh Quỳnh